De waarde(n) van de professional

Een van de grootste frustraties van professionals in bijvoorbeeld de zorg, het onderwijs en de wetenschap is dat ze voortdurend belemmerd worden om hun werk te doen. Dat wil zeggen: het hart van hun professie staat onder druk van regels, procedures en protocollen. Waar is nog ruimte voor het ambacht, de beroepseer? Hoe meer ik hier over nadenk, hoe meer ik overtuigd raak van de oude wijsheid: je moet de trap van bovenaf vegen. Uiteindelijk zit het probleem van professionals in de structuren en voor die structuren is de overheid verantwoordelijk.

Wat is er aan de hand. Globaal gesproken kun je onderscheiden tussen twee manieren van leven en communiceren. De ene draait om een technische, economische of juridische rationaliteit. Daarbij is het streven om alles in overzichtelijke structuren en algemeen geldende regels te vatten. Dat maakt het effectief, efficiënt, en rechtvaardig – gelijke monniken gelijke kappen. De andere manier draait om onderliggende waarden als menswaardigheid, zorg, ontplooiing en zingeving. Daarbij is het vanzelfsprekend dat je in elke context opnieuw moet kijken wat daar het beste is voor de mensen met wie je te maken hebt.

We hebben altijd met die twee kanten te maken: burgers, professionals, overheden. Maar hoe hoger we op de ladder terechtkomen, hoe moeilijker het is om die tweede manier echt mee te laten klinken. Immers, hoe verder je op afstand staat, hoe algemener je de zaken moet organiseren. Juist omdat je de professionals in hun eigen situatie de ruimte wilt geven, moet je als leidinggevende, instelling of overheid niet alles dichttimmeren. Dat wil niet zeggen dat bij de overheid waarden geen rol spelen. Integendeel. Het hele politieke debat gaat over de vraag wélke waarden we belangrijk vinden. Onder de discussies over bezuinigingen en investering liggen die fundamentele waarden en idealen, vervat in die ene vraag: in wat voor land willen we wonen?

Juist omdat er op die vraag zoveel antwoorden zijn, heeft de overheid zich vaak teruggetrokken op geld en regels. Niet meer de inhouden of de waarden van de professional bepalen het speelveld, maar anonieme regels die zo neutraal mogelijk zijn geformuleerd. En die – dat is het probleem – daarmee ver afstaan van de creatieve verantwoordelijkheid van de professional om in concrete situaties te doen wat goed is. Zorgminuten en dbc’s bepalen de zorg, protocollen en docentbelastingplaatjes het onderwijs, enzovoorts. Is dat verkeerd? Nee, natuurlijk niet, maar het zegt niets over de kwaliteit en spant het paard achter de wagen.

Laat ik een voorbeeld geven: in het wetenschappelijk onderzoek kost het aanvragen en beoordelen van subsidies bijna meer tijd dan het onderzoek zelf. De slagingskans bij een aanvraag is ongeveer 20 % en elke aanvraag (ook die het niet halen) moet door een batterij deskundigen worden beoordeeld, vergeleken en afgewogen. Onder het mom van kwaliteitsverhoging worden elk jaar honderden van de meest intelligente mensjaren en miljoenen euros gestoken in de procedures. En uiteindelijk worden wetenschappers en universiteiten alleen afgerekend op het aantal publicaties in bepaalde tijdschriften. Niet de inhoud van wat ze doen, niet de kwaliteit, maar alleen de score.

Is dat om te buigen? Niet zolang er van bovenaf alleen wordt gestuurd op geld en procedures en inhoudsloze criteria. Zolang de overheid alleen kengetallen en gestandaardiseerde beoordelingen wil, kunnen instellingen niet anders dan daar op sturen. En dat betekent dat ook afdelingsleiders en medewerkers niet anders kunnen. Docenten moeten dan zoveel mogelijk leerlingen of studenten afwerken met minimaal verlies. Verzorgenden en verplegenden moeten het aantal handelingen verhogen. Wetenschappers moeten zorgen voor een hogere internationale ranking. En op zich hebben ze daar geen bezwaar tegen, maar het staat ver af van waar het in hun beroep eigenlijk om gaat.

Het kan ook anders: vraag de professionals waar ze inhoudelijk op willen worden afgerekend. Vraag instellingen in zorg en onderwijs hoe ze hun kwaliteit inhoudelijk zichtbaar en zeker kunnen maken. Stuur op waarden en inhoud en niet op cijfers alleen. Neem professionals weer serieus als mensen met een gelofte, een toewijding, een roeping.

Ruard Ganzevoort is hoogleraar praktische theologie aan de VU en voorzitter van De Linker Wang

Advertenties

Reacties staat uit voor De waarde(n) van de professional

Opgeslagen onder Uncategorized

Reacties zijn gesloten.