Kerk mag alles zeggen, maar…

Interview in Nederlands Dagblad van 23 april 2010:

Hoogleraar theologie (VU) en kandidaat-Kamerlid voor GroenLinks, Ruard Ganzevoort, vindt dat kritiek op religie te snel wordt afgedaan als een inbreuk op de vrijheid van meningsuiting en godsdienst. Het Nederlands Dagblad ging met hem in debat over de vraag of die kritiek uiteindelijk zal leiden tot een staat die ingrijpt bij ‘schadelijke opvattingen’. Ganzevoort – met grote aarzeling – sluit dat niet uit.

door Andre Zwartbol

In weekblad ‘de Groene Amsterdammer’ zei u pas: ,,Nu dominante religieuze instituten hebben ingeboet aan macht, ligt er een nieuwe taak bij de overheid om de religieuze pluraliteit in goede banen te leiden’’          (….) ,,daarbij zal de overheid de kaders moeten aangeven waarbinnen de religieuze vrijheden zijn gewaarborgd.’’

Nog aan gedacht dat kerken dit ook zelf kunnen doen?

Ja, ik vind zelfs dat de meest effectieve kritiek komt van binnenuit.

Maar u vindt ook dat die van buiten gestimuleerd moet worden. Wat een bemoeizucht. Pure staatsinvloed.

Die hebben we nu ook al. Zo is er bijvoorbeeld op basis van artikel 23 van de Grondwet gelijkberechtiging van openbaar en bijzonder onderwijs. Maar men moet wel aan kerndoelen voldoen. Daar worden dus ook kaders aangegeven.

Net zo kan de staat ingrijpen bij Jomanda met haar religieusachtige beweging, waar schadelijke dingen gebeuren.

Daar hebben de gezondheidsautoriteiten effectief kunnen ingrijpen. Dat probleem is blijkbaar al op te lossen.

In diverse publicaties krijg ik de indruk dat u meer wilt, namelijk ingrijpen bij religieuze groeperingen die verder gaan dan wat de meerderheid vindt.

Er moet een nieuwe taak voor de overheid komen, zegt u.

Ja, om de pluraliteit te borgen.

Dat klinkt me te vaag.

GroenLinks is een partij die de religieuze diversiteit hoog in het vaandel heeft staan.

Mooi.

GroenLinks is een partij die heel nadrukkelijk zegt dat religie ook een positieve waarde heeft.

Ook prachtig. Maar er is natuurlijk meer.

Waar het om gaat, is dat zodra het woord religieus valt niet meteen gezegd moet worden: O, dan blijven we er af. Je moet de schadelijke kanten van religie niet veronachtzamen.

Als ik een homo uit de kerk hoor die ervan overtuigd is dat hij vanwege zijn seksualiteit zondig is, dan denk ik: is dat je eigen overtuiging of het gevolg van een boodschap die er jarenlang in gestopt is, zodat je niet anders kunt denken. Ik vind niet dat je jonge mensen een schadelijke boodschap mag doorgeven.

Daar zou u in willen grijpen?

Nu aarzel ik even. Omdat ik wel vind dat kerken mogen zeggen dat het zonde is, een gruwel etc. Ik wil zo lang mogelijk die ruimte bewaken om dat te mogen zeggen. Maar ik wil ook voorkomen dat er mensen beschadigd raken.

Dus blijft de vraag of de staat moet kunnen ingrijpen.

Ik sluit het niet uit, maar ingrijpen heb je in soorten en maten.

Laat ik het heel concreet maken. Vindt u dat de kerk die u uit het ambt zette, omdat u een homoseksuele relatie had, het recht moet hebben en houden om dat op die gronden te doen?

Ja. Maar ik vind ook dat de kritiek op die standpunten luid moet klinken. In de kerk en daarbuiten. De onprettige kant van de democratie is echter wel dat ik het standpunt van de kerk moet accepteren.

Maar je kunt op veel manieren je ongenoegen laten merken. Neem nu Plasterk. Hij vaart mee op een boot bij de Gaypride, omdat we het als samenleving belangrijk vinden om dit te ondersteunen.

‘Wij’ als samenleving?

Ja, daar staat hij voor.

Hij stond daar vooral voor het PvdA-deel in het kabinet, namens een deel van de samenleving wellicht, misschien een meerderheid. Door te zeggen ‘wij als samenleving’ suggereert u dat iedereen uw opvattingen heeft, op een paar mensen na met een wat afwijkende mening.

Plasterk staat daar wel als vertegenwoordiger van de samenleving en dat is wat mij betreft een goede vorm van ingrijpen. Het hoeft niet meteen juridisch.

Niet meteen?

Je moet het zo lang mogelijk uitstellen.

De consequentie van opvattingen die leiden tot beschadigingen, zoals u dat noemt, zou kunnen zijn dat je moet ingrijpen als staat.

Dat punt kan komen. Mijn zorg op dit moment is echter, en dat is tegelijk ook mijn vraag aan orthodoxe groepen: Als jullie bijvoorbeeld die visie op de vrouw hebben, hoe voorkom je dan dat dit tot schade leidt?

Maar u vindt toch nu al dat daar mensen worden beschadigd, en daar wilt u iets aan doen. Dan ligt het voor de hand dat u dat bij de bron aanpakt en die opvattingen aan de kaak stelt.

Men mag een verwerpelijke opvatting hebben. Maar er zijn grenzen.

Wat wilt u?

Zo lang mogelijk via het woord, debat en kritiek dingen ter discussie stellen. En dat doen we ook.

U bent wat afhoudend. Bent u bang neergezet te worden als de man van GroenLinks die religieuze groeperingen bepaalde opvattingen verbiedt?

Sterker nog, als het erop aankomt wil ik die kerken verdedigen. Maar niet zonder discussie.

De indruk kan toch ontstaan dat u ingrijpt bij kerken vanwege hun opvattingen.

Wat mij betreft gebeurt dat niet, maar ik sluit het niet uit. Ook binnen de kerken gelden de basale principes van de rechtstaat.

De discussie komt nogal drammerig over. Alsof een deel van de natie nog bij kennis moet komen.

Laten we niet doen alsof er niets verandert. Er is in veel gereformeerde kerken aantoonbaar meer ruimte voor vrouwen dan twintig jaar geleden. Onder druk van de samenleving.

Door die druk op de vrijheid van ‘de vrouw’ is de vrijheid van de ander – de SGP, die zich op haar manier wil organiseren  – beperkt.

Ook binnen de groep die zich wil organiseren, wil ik dat mensen recht gedaan wordt. Op dat individuele recht mag wel eens wat meer nadruk worden gelegd. Tot nu toe zijn de oude instituties in kerk en politiek eenzijdig beschermd onder het mom van scheiding tussen kerk en staat.

Maar zo geef je de een wat je bij de ander weghaalt.

Ik zie de spanning ook wel. Ik sta niet te juichen bij de uitspraak van de Hoge Raad. Feit is wel dat ook de SGP zich aan het Vrouwenverdrag moet houden.

Advertenties

Reacties staat uit voor Kerk mag alles zeggen, maar…

Opgeslagen onder Religie en politiek

Reacties zijn gesloten.