Schemerzone: homoseksualiteit in Myanmar

Homoseksualiteit is er verboden. Sterker nog: officieel bestaat het niet. Een westerse uitvinding, teken van de verloedering van het Westen. Dankzij de zorgvuldige manier waarop de regering het volk en de cultuur van Myanmar beschermt, komt het er gelukkig niet voor. Dat geloofde ik natuurlijk niet, maar het klopt wel dat het op zijn minst veel minder zichtbaar is dan in het Westen. Er wordt niet zomaar over gepraat, in elk geval niet met buitenlanders. En al is het volstrekt normaal dat twee mannen hand in hand lopen en elkaar op de rug, de schouders, de nek strelen, dat zijn in Myanmar geen signalen van homoseksualiteit.

Minder zichtbaar, tenzij je weet waar je kijken moet. Zoals in elke stad zijn er de plekken waar de onzichtbaren elkaar vinden. Bij een paar onopvallende theehuizen bijvoorbeeld. Of midden in de stad, waar op een paar voetgangersbruggen in de avondschemering enkele tientallen jongemannen zich verzamelen. Voor een deel om elkaar te ontmoeten voor de gezelligheid, voor een deel in de hoop een vriendje te vinden, en voor een deel op zoek naar iemand die wil betalen voor verboden seks. En dan zijn zeker buitenlanders gewild, want die hebben geld, veel geld. Misschien wel twintig dollar, al gauw een weekloon voor een arbeider. Voor sommigen is het ook de droom dat zo’n buitenlander de prins op het witte paard zal zijn die hen uit de armoede zal redden. Vijf meter boven straatniveau is het homoleven volop zichtbaar.

Hoe is het om als homo te leven in een land als Myanmar? Pao is 27 en opgegroeid in Yangon in een middenklasse boeddhistisch gezin. Nu werkt hij als matroos en hij is in opleiding voor officier. Hij is de jongste van drie kinderen en vertelt dat hij een redelijk ontspannen jeugd heeft gehad, afgezien dan van de normale beperkingen van het land. Toen hij ontdekte dat hij meer voor jongens dan voor meisjes voelde, was dat geen al te grote schok. Normaal is het natuurlijk niet, maar de Birmese cultuur kent het verschijnsel van ‘vrouwelijke mannen’. Sommige religieuze gelegenheden, zoals de feesten voor de ‘Nat’-geesten, hebben er zelfs een speciale rol voor. Hij vraagt wel aan me of hij wel mannelijk genoeg overkomt, want in het gewone leven moet je niet al te vrouwelijk zijn.

Pao’s moeder weet eigenlijk wel hoe het zit, maar ze vraagt er niet naar en Pao praat er niet over. En zolang hij succesvol is in zijn werk, zal zijn vader er al helemaal niet over beginnen. Pao weet wel van vrienden die onder druk van de familie trouwen, maar hij voelt daar niets voor. ‘It’s not honest for the woman’, zegt hij. En omdat zijn familie niet aandringt, denkt hij dat hij er wel onder uit komt. Hij zal alleen blijven. Een relatie met een man is namelijk iets te ingewikkeld. Hij heeft wel een tijdje een vriend gehad, maar omdat dat altijd geheim en verborgen moet blijven, is het nogal moeilijk. Hij moet het hebben van one night stands, zegt Pao, en vriendschappen met zijn soortgenoten op de brug. En van het internet, dat een wereld ontsluit die volgens de regering niet bestaat. Een wereld waarin hij Pao heet, want zijn gewone naam is te riskant.

Omdat ik ervan uitga dat homoseksualiteit onzichtbaar en onbespreekbaar is, ben ik terughoudend er met collega’s over te praten. Ik ga ook zelf min of meer de kast weer in, zeker als ze vragen naar mijn vrouw en kinderen… Maar als ik het onderwerp op een geschikt moment ter sprake breng, is de collega die me mee uit eten neemt, totaal niet verbaasd. ‘Jazeker hebben we hier homo’s, ook in de kerk. En bij ons op het seminarie hebben we er een stuk of drie. Als ze met elkaar zijn, zijn ze heel erg vrouwelijk, maar verder is het geen probleem.’ Ik vraag of de kerk er dan geen moeite mee heeft. ‘Nee, niet echt. Dat hebben we overgenomen van de boeddhisten. Die zien het als een gevolg van bad karma. Tragisch, maar ze hebben in een vorig leven misschien iets verkeerds gedaan. Kan gebeuren. En ook de kerk doet er niet erg moeilijk over. Ja, het is triest voor ze. Maar als ze er niet mee te koop lopen, is er niet zo veel aan de hand.’

Hij vertelt verder over een dominee, getrouwd, drie kinderen, die tijdens een conferentie elke avond de stad in moest. Dat vonden zijn collega’s wel vreemd, tot ze ontdekten dat hij homo was. ‘Oh, is dat het…’ ‘Maar zijn vrouw dan’, vroeg ik. ‘Je moet begrijpen’, zegt hij, ‘dat een huwelijk hier niet altijd hetzelfde is als in Nederland. Soms is het gearrangeerd door de familie, soms is het een sociale en financiële zekerheid voor de vrouw. Een bevredigende seksuele relatie is niet altijd part of the deal. En als de man dat elders zoekt, bij mannen bijvoorbeeld, wat zou dat? Als hij het maar in stilte doet, onzichtbaar. Want anders beschaamt hij zichzelf, zijn vrouw, zijn familie.’

‘Onzichtbaarheid is onze bescherming’, zegt Pao. Hij weet dat in Europa mannen met mannen trouwen, en vindt dat een mooi maar vreemd idee. Over vrouwen met vrouwen denkt hij niet eens. Voorlopig is de onzichtbaarheid hun garantie. Als ze uit de kast komen, openlijk homo zijn, dan lopen ze een grote kans verstoten te worden door hun familie of in de gevangenis terecht te komen. Hun vrijheid ligt voorlopig in de schemerzone, vijf meter boven het verkeer of in het internetcafé. Maar die vrijheid is – in elk geval in een stad als Yangon – toch groter dan ik als buitenstaander voor mogelijk hield.

Advertenties

Reacties staat uit voor Schemerzone: homoseksualiteit in Myanmar

Opgeslagen onder Uncategorized

Reacties zijn gesloten.