Preken tegen de PVV?

Dominee Harrie Pals uit Doesburg roept zijn collega’s op aanstaande zondag te preken tegen de PVV. Of specifieker: tegen een kabinet met gedoogsteun van de PVV.Inhoudelijk deel ik zijn standpunt wel, maar het lijkt me toch een verkeerde route.

Dagblad De Gelderlander schrijft: Pals vindt het onaanvaardbaar dat PVV-leider Geert Wilders mag blijven zeggen dat de islam een kwaadaardige ideologie is. Pals: “Ik ben verbijsterd. CDA en VVD accepteren steun van een partij die de islam als religie ontkent. Daarmee leggen ze hun politieke opdracht neer om de grondwet te respecteren. Ze maken de ideeën van de PVV salonfähig.”

Pals schaart zich in een interessante groep mensen die zich verzet tegen samenwerking met de PVV. Daarbij zitten natuurlijk de linkse partijen, maar ook coryfeeën als Van Agt, Aantjes en Voorhoeve. Er is een stevige discussie gaande over de vraag of samenwerking met de PVV niet de hele rechtsstaat ondermijnt. Ik denk in de eerste plaats dat dat wat te kort door de bocht is en in de tweede plaats dat de kerkdienst niet het goede instrument is voor de strijd tegen de PVV.

De rechtsstaat …

Ik heb er nooit een geheim van gemaakt dat ik veel van de ideeën van de PVV slecht vind voor ons land. Met name hoe ze denken over integratie tussen bevolkingsgroepen en over de Islam is schadelijk voor de moeizame opbouw van onze multireligieuze en multiculturele samenleving. Gelukkig trekken de meeste moslims en de meeste culturele nieuwkomers zich steeds minder aan van de woorden van Wilders. Ze beseffen dat zijn tirades – hoe pijnlijk en ongepast ze ook zijn – vooral bedoeld zijn voor de electorale bühne. Als een moderne Don Quichotte strijdt hij tegen een denkbeeldige vijand. Daarbij heeft hij het over reële problemen, maar zijn analyse klopt niet dat dat allemaal de schuld is van de Islam of de moslim-immigranten, en daarom kloppen ook zijn oplossingen niet (of beter: daarom heeft hij geen oplossingen).

Om redenen als deze vind ik samenwerken met de PVV ongewenst. Het nationalistische sausje maakt het allemaal niet beter, evenmin als de enge roep om steeds verdergaande repressie (onder het mom van veiligheid), gekoppeld aan een afbreken van de internationale solidariteit en de scheiding der machten (de PVV wil gekozen rechters en maakt er daarmee politieke functies van).

Alleen: staat daarmee de rechtsstaat ter discussie? Hebben CDA en VVD hun politieke opdracht de grondwet te respecteren te grabbel gegooid nu ze willen samenwerken met de PVV? Dat vind ik allemaal wat te retorisch. Bij de rechtsstaat gaat het onder meer om het garanderen van het democratisch-politieke proces en om het beschermen van de rechten van burgers en minderheden. Het samenwerken met een democratisch gekozen partij moet dan op inhoudelijke beleidskeuzes worden beoordeeld en kan niet op voorhand worden afgedaan als ongrondwettelijk. Zelfs de dwaze ideeën over de Islam plaatsen de partij niet buiten de rechtsstaat (wel buiten de realiteit, zou ik zeggen). Maar zolang die ideeën en de volstrekt onhaalbare symbolische maatregelen die de PVV wil niet in het regeerakkoord komen en niet in wetten worden omgezet, is het wat te hard geroepen. Procedureel is er niet zo veel aan de hand, en principieel moeten we het morele debat over de rechtsstaat vooral op scherp houden.

Ik moet overigens wel constateren dat op een heel aantal punten VVD en CDA niet ver van de PVV afstaan. Het smeden van een rechts kabinet lijkt op inhoud niet zo moeilijk te zijn, en precies daar ligt de grootste bedreiging voor onze samenleving. Zorg, onderwijs, internationale samenwerking, milieu, dat zijn de graadmeters van een beschaafde samenleving en ze zullen bij een rechts kabinet fundamenteel onder druk komen te staan. Harde saneringen staan ons te wachten, een rechtse herfst. En op een enkel punt is dan – ironisch genoeg – juist van de PVV nog enige matiging te verwachten.

… en de preek

Er is dus genoeg reden om de vorming van een rechts kabinet argwanend te volgen. Er is ook meer dan genoeg reden om de boodschap van de PVV scherp af te wijzen. Maar dan nog moet de vraag gesteld worden of de preek daar het juiste moment en medium voor is. Het doet me wel erg denken aan de jaren tachtig toen voor- en tegenstanders van kernwapens de kerkdienst gebruikten voor politieke propaganda. Ik was en ben daar ambivalent over.

Aan de ene kant lijkt het me van groot belang dat religie niet los staat van de maatschappelijke realiteit. Het gaat in de kerk als het goed is over het leven als gelovige IN deze wereld, en dus over alle vragen waar je als mens tegen aanloopt. Dat geldt dus ook voor de multiculturele en multireligieuze pluraliteit en voor de politieke spanningen waar we ons nu in bevinden. Juist van de kerk mag verwacht worden dat ze opkomt voor godsdienstvrijheid voor iedereen en voor een rechtvaardige samenleving.

Aan de andere kant is preken tegen de PVV me te simplistisch. De PVV is niet het probleem, maar het symptoom van een samenleving waarin de communicatie tussen groepen stagneert, waarin mensen het gevoel hebben dat alleen harde maatregelen heil kunnen brengen, en waarin het demoniseren van mensen en religies niet wordt geschuwd. Het isoleren en uitsluiten van de PVV lost dat niet op. Integendeel, de aanhangers zullen alleen maar nog meer het gevoel hebben dat zij worden gemarginaliseerd en hun onvrede zal toenemen met alle gevolgen van dien. Het focussen op de PVV is geen goede strategie omdat alle aandacht die je er aan besteedt als brandstof werkt (dat is ook de ironie van deze blog…).

Eigenlijk vind ik het ook misplaatst, maar dat heeft te maken met de visie op de preek. Ik geloof niet dat de preek de plaats is waar de alwetende predikant zijn of haar onwetende schapen moet uitleggen wat ze moeten geloven en hoe ze moeten leven. Schleiermacher zei het een paar eeuwen geleden al: daar hebben mensen de kerk en de theologie niet voor nodig. De kerk – en zeker de kerkdienst – hebben vooral als taak om de ontmoeting van mensen met elkaar en met het heilige gestalte te laten krijgen. Dat heeft maatschappelijke en politieke consequenties, maar als die consequenties centraal komen te staan, dan staat de ontmoeting onder druk. Dan zijn we binnen de kortste keren ook in de kerk totaal gepolariseerd en raakt de ontmoeting met het heilige buiten beeld. En dan heeft de kerk helemaal niets te vertellen.

Wat ik veel liever zou horen dan een oproep tegen samenwerking met de PVV, is een uitnodiging tot het goede leven, een belofte van hoe dat leven er uit zou kunnen zien volgens de bijbel, en een oproep om daar gestalte aan te geven. Het lijkt subtiel, maar het is het verschil tussen moralisme en openheid.

Advertenties

Reacties staat uit voor Preken tegen de PVV?

Opgeslagen onder Religie en politiek

Reacties zijn gesloten.