Ethiek moet gaan over mensen

Dit weekend besprak de Kamper Vrijgemaakte ethicus Ad de Bruyne in het Nederlands Dagblad ons boek Adam en Evertde spanning tussen kerk en homoseksualiteit. Dat is mooi, ook al is hij het niet met ons eens. Aanleiding voor een repliek.

Het is een goede gewoonte niet onmiddellijk tegen recensies in te gaan. Per slot van rekening mogen mensen van mening verschillen, en ik ga er bij voorbaat altijd van uit dat het oordeel van recensenten de moeite waard is. Dat is hier zeker het geval, want De Bruyne maakt op een aantal punten zichtbaar welke wissels er inderdaad in ons boek worden omgezet. Daarmee helpt hij het gesprek verder.

Zo is het inderdaad waar dat we kiezen voor een deugdethiek en niet voor een gebodsethiek, en het is ook waar dat we bij de bespreking van bijbelteksten geen eigen keuze maken. De reden daarvoor laat De Bruyne echter helaas buiten beeld. Ons doel is niet om mensen te vertellen wat ze wel of niet moeten geloven en denken. Ons doel is om de discussie uit de loopgraven te halen. Er zijn al te veel boekjes die simpel pro of contra zijn en die de noodzakelijke dialoog niet verder helpen.

Het is opvallend dat De Bruyne blijft hameren op duidelijke stellingnames als het gaat om ethische grenzen en om de interpretatie van bijbelteksten. Zo duidelijk overigens dat het soms tot buikspreken wordt: “Daarom spreekt de Bijbel over pastoraat ‘met het woord’ en ‘naar de leer’.” Maar die uitdrukking komt in de bijbel niet voor, zeker niet als het gaat om pastoraat (dat als zodanig een recenter woord is). Tegelijk heeft hij er moeite mee heeft dat wij suggereren dat  een beeldenstorm, een kritisch bevragen van de vanzelfsprekendheden van een bepaalde leer, soms nodig kan zijn, namelijk als mensen in de knel komen door bepaalde beelden van homoseksualiteit (als zonde of ziekte bijvoorbeeld). Uiteindelijk valt dan ook zijn zware oordeel: “Wie Evert niet aan een Adam maar alleen aan een Eva wil verbinden, krijgt onherroepelijk te maken met de dictatuur van deze tolerantie.”

Dat is een bijzondere en eigenlijk ook wel pijnlijke omkering van de werkelijkheid. Terwijl heel ons boek er op gericht is om gesprek mogelijk te maken, om verschillende perspectieven de ruimte te geven, en vooral ervoor te zorgen dat mensen niet in de knel komen, is De Bruyne gericht op principes en regels. Nergens hoor je hem meer over de moeiten die mensen hebben en hoe ze vastlopen op kerken en gelovigen die het allemaal zo goed weten. Nergens gaat hij in op de ethische vraag wat de verantwoordelijkheid is van kerken in de zorg voor mensen in de knel. Dan is het toch wel schokkend om kritische vragen daarbij te kwalificeren als ‘dictatuur van de tolerantie’. Ja, we hebben kritische vragen, namelijk daar waar mensen lijden, maar wij schrijven mensen niets voor. Te weinig zelfs, volgens De Bruyne.

Als vertegenwoordiger van een orthodox-christelijke ethiek komt De Bruyne niet verder dan een defensief verzet, waarbij hij helaas meer oog heeft voor regels en voor instituten als kerk en school dan voor de mensen over wie het gaat. Liever discussie dan dialoog, liever standpunten dan mensen, liever ethische zuiverheid dan pastorale mildheid. En dat is precies de houding die het zo moeilijk maakt om verder te komen. De Bruyne begint wel met de pijnlijke constatering dat homo’s vaak de kerk verlaten omdat ze daar vastlopen, maar hij doet er niks mee. En hij lijkt zich bijvoorbeeld niet bewust van het feit dat een religieuze achtergrond bij homoseksuele jongeren de kans op suïcide vergroot. Hoe wijs zijn dan de woorden van Jezus, dat de mens er niet is voor de sabbat, maar de sabbat voor de mens.

Precies hier moet het gesprek worden voortgezet. Dat is moeilijk genoeg omdat niet alleen concrete standpunten verschillen, maar ook de onderliggende manier van denken. We hebben in ons boek geprobeerd dat te verhelderen zonder in allerlei oordelen te vervallen. Ik hoop dat anderen dat ook willen proberen. Dat zou het gesprek verder helpen. Maar belangrijker nog dan dat gesprek is voor mij de vraag hoe we voorkomen dat de mensen om wie het gaat – homoseksuele christenen – gewond raken in het schootsveld. Op dat punt zou ik graag samen met De Bruyne praten over de ethiek van het gesprek.

Advertenties

Reacties staat uit voor Ethiek moet gaan over mensen

Opgeslagen onder Uncategorized

Reacties zijn gesloten.