Dromen veranderen de wereld

Column in het oktobernummer van De Linker Wang.

In de afgelopen maand zag ik in de bioscoop de film Inception. Centraal daarin staat een vernuftige methode om bij mensen een bepaalde droom op te wekken die bij hen ideeën achterlaat die ze ook in hun wakkere bestaan vasthouden. Een mooi gemaakte film, maar vooral een fascinerend thema met een grote maatschappelijke en politieke relevantie.

Steeds meer denk ik dat de belangrijkste vraag niet is hoe we een probleem oplossen. Zelfs niet als dat probleem de klimaatcrisis heet, de financiële crisis, de Europese verhoudingen, de massa-immigratie, of de bedreiging van de rechtsstaat. Allemaal belangrijk en buitengewoon actueel. Maar achter en onder de oplossing van problemen ligt de vraag van wat voor wereld we eigenlijk dromen.

Dat is natuurlijk geen nieuw inzicht. Martin Luther King gaf er vleugels aan toen hij zijn politieke ideaal verwoordde met ‘I have a dream’. Hij schetste de wereld zoals die eruit zou kunnen zien, niet de wereld zoals die er op dat moment uit zag. Hij droomde van een wereld van gelijkheid en tolerantie, van vrede, juist omdat die wereld er op dat moment niet was.

Dat maakt dromen kwetsbaar. Niet voor niets worden ze vaak als onrealistisch gezien, zijn ze synoniem voor wat onmogelijk is. De meeste dromen zijn bedrog, en dat geldt in politiek en samenleving net zo goed als in de liefde. Maar het maakt ze ook fundamenteel vrij: ze laten zich niet bepalen door de haalbaarheid van het moment maar gaan uit van de openheid van de toekomst.

Dromen hebben een bijzondere relatie tot de werkelijkheid. Enerzijds zijn ze gebaseerd op hoe we de werkelijkheid hebben waargenomen. We pikken bewust of onbewust beelden, klanken, signalen op. Die komen in onze dromen terug, maar dan verbonden met onze onbewuste intuïties, verlangens en angsten. En bovendien vaak op een abstracte of symbolische wijze zodat de inhoud van de droom niet een op een gelijk is aan de werkelijkheid, maar er wel op voortborduurt.

Anderzijds geven dromen richting aan hoe we in het leven staan en hoe we dat gestalte geven. We dromen van een bepaalde wereld en ons leven zal zich daar dan ook naar richten. Wie droomt van liefde en vrede, die zal ook zo in het leven staan – en het risico lopen om de reële gevaren die er natuurlijk wel zijn te negeren. Dat is soms veel te naïef, maar ook hardnekkig optimistisch. Wie nachtmerries koestert (en voedert), die zal een wereld opbouwen waarin controle en beveiliging centraal staan. En daarmee worden de gevaren zo reëel als ze in de droom leken.

Daarom is het zo belangrijk de vraag te stellen waar we van dromen. De diepste vraag is niet of we meer beveiligingscamera’s willen, meer regels, meer of minder levensbeschouwelijke scholen, 0,1, 0,2 of nog meer bezuiniging op ontwikkelingssamenwerking, kernenergie, opslag van CO2 of windmolens. Al die vragen zijn wezenlijk en verdienen een antwoord – en ik heb sterke ideeën over welk antwoord dan het beste is.

Maar de diepste vraag, die al die antwoorden samenhoudt, is van welke wereld we dromen. Precies daar raakt politiek aan verbeelding, aan levensbeschouwing, aan religie. Niet voor niets spelen dromen een grote rol in religieuze tradities. Als de geest van God gaat waaien, raken mensen geïnspireerd, gaan jonge mensen dromen dromen en ouderen gezichten zien, om maar eens een Bijbelverhaal aan te halen. En die dromen en visoenen symboliseren niet alleen de werkelijkheid, ze zetten aan tot verandering.

Dat betekent dat we ook steeds moeten nadenken over manieren om de juiste droom te laten wortelen inde hoofden en harten van mensen. Misschien werken nachtmerries van een door klimaatverandering overstromend Nederland op termijn wel minder goed dan de droom van een land dat ecologisch in balans is en daarom aangenaam om in te leven. De schuldige droom waarin wij door onze hebzucht medeverantwoordelijk zijn voor de financiële crisis levert minder op dan de wensdroom van een wereld die rechtvaardig verdeelt en mensen kansen geeft. En de angstdroom dat ons land verscheurd raakt door religie of door religiebestrijders brengt ons evenmin verder, zodat we beter kunnen dromen van een land waarin religieuze misstanden zijn uitgebannen en de vrijzinnige schoonheid van religie en tolerantie overwinnen.

Als we die dromen bij mensen willen planten, zullen we er zelf in moeten geloven. Realistisch, wel bewust dat de schaduwen van de nacht nog lang niet voorbij zijn en ook reële gevaren betekenen. Maar vervolgens niet de hoop opgeven. Voorlopig moeten we het doen zonder de vernuftige technieken van Inception, maar we kunnen wel teruggrijpen op levensbeschouwelijke tradities die al eeuwenlang hebben geïnspireerd, hoop gegeven, en tot verandering aangezet.

Advertenties

Reacties staat uit voor Dromen veranderen de wereld

Opgeslagen onder Uncategorized

Reacties zijn gesloten.