Weg met de BV Nederland

Zoals je de wereld ziet, zo gaat hij ook functioneren. Dat is een oud inzicht uit de sociologie. Wie denkt dat er overal geesten en spoken zijn, die richt zijn leven daarop in. Wie gelooft in complotten, die ziet daar overal de bewijzen voor. En wie goed doet goed ontmoet, zoals het spreekwoord zegt. Het maakt dus uit hoe we over de wereld spreken, want dat kleurt onmiddellijk hoe we ons in die wereld gaan gedragen.

Het heeft dan ook gevolgen als we spreken over Nederland als een BV. Zowel dit kabinet als haar voorgangers gebruiken de termen nogal eens om te benadrukken dat het land doelmatig en ondernemend geregeerd moet worden. Snijden in de kosten en vergroten van de winsten. Maar wat gebeurt er als we zo over een land spreken?

In de langetermijn-plannen voor het hoger onderwijs ligt de nadruk op woorden als ‘verdiencapaciteit’ en de trits ‘kennis-kunde-kassa’. Onderwijs heeft kennelijk niet als eerste doel mensen te vormen tot authentieke en verantwoordelijke mensen die voluit kunnen participeren in de samenleving. Alles draait om geld.

In gesprekken over de toekomst van het Koninkrijk en de relatie met de Caribische eilanden benadrukt onze premier dat het er vooral om gaat dat we ‘samen veel centjes gaan verdienen’ en een unieke handelspositie hebben met een poort naar Europa en een poort naar Amerika – Noord, Midden en Zuid. Het gaat niet om de intrinsieke betekenis van een historisch gegroeid koninkrijk en de kernwaarden die daarbij horen, maar om geld.

In de internationale verhoudingen is het van hetzelfde laken een pak. Zonder enige gene zet de regering alles in het kader van ‘economische diplomatie’ en de belangen van het Nederlandse bedrijfsleven. Ook bij ontwikkelingssamenwerking spelen handelsbelangen een grote rol. Mensenrechten verschuiven naar de achtergrond, want het gaat om geld. Ambassades worden handelsposten.

Het Sociaal Cultureel Planbureau heeft onderzocht of wij wel ‘waar voor ons belastinggeld’ krijgen in het onderwijs, de zorg en bij justitie. Wat is het rendement van al die Euro’s? Wat is de productie? Dat blijkt echter moeilijk vast te stellen als je alleen naar economisch meetbare gegevens kijkt.

Wie over Nederland spreekt als een BV, die versmalt de werkelijkheid tot een economisch verhaal. Het is geen totale onzin, want we kunnen ons niet onttrekken aan de economische werkelijkheid. Wie dat probeert, schept een illusie en zal van een koude kermis thuiskomen. Maar het is wel een onaanvaardbare versmalling die leidt tot een kille rationaliteit.

Het gaat bij een land niet in de eerste plaats om geld en groei. Het gaat in de eerste plaats om het realiseren van een leefklimaat waarin mensen het goed hebben. Het doel van een samenleving is het leven zelf. Zorg voor dat leven is dan ook geen kostenpost, maar een waardevolle activiteit waarin gelukkig veel mensen actief zijn. Onderwijs is in de eerste plaats het scheppen van een ruimte waarin mensen zich ontplooien om aan dat leven en samenleven deel te nemen. Cultuur en natuur zijn geen luxe, maar essentieel voor het goede leven. En hoe meer onze samenleving vreedzaam verknoopt is met andere samenlevingen, des te hoger het welzijn.

Dat alles kost ook geld, ja. Economie is dan ook een belangrijk middel om het leven dat we wensen ook mogelijk te maken. Maar het is een middel en geen doel. Economische kracht kan helpen om hier en wereldwijd de levensstandaard te verbeteren. Maar als groei een doel in zichzelf wordt, ondermijnt het die levensstandaard weer. Snijden in de kosten en verhogen van de winst zijn nuttig als ze de samenleving stimuleren, niet als ze die afbreken.

Vreemd genoeg begint juist het bedrijfsleven te beseffen dat economische resultaten niet alles zijn. Maatschappelijk verantwoord ondernemen geeft een meerwaarde die niet in geld is uit te drukken. En een goed bedrijf blijft trouw aan zijn idealen, ook als dat een keer geld kost. De regeringsretoriek van BV Nederland zou daar nog wat van kunnen leren. Helaas lijkt men echter vooral verblind door het BV-denken. En daarom: Weg met de BV Nederland

Column in CW, 10.02.2012

Advertenties

Reacties staat uit voor Weg met de BV Nederland

Opgeslagen onder Politiek

Reacties zijn gesloten.