Religieuze zelfkritiek

Mijn gemiddelde werkdag begint met een bezoekje aan één of meer van de onderbuik-sites die Nederland rijk is. Eén van mijn favorieten is GeenStijl, vooral vanwege het vernieuwende taalgebruik en het feit dat ze regelmatig nieuwtjes hebben of zaken vanuit een ander perspectief bekijken. Verplichte kost zijn ook de commentaren die de veelal anonieme bezoekers achterlaten.

Erg lang houd ik het er overigens niet vol. Daarvoor is mij de toon vaak te cynisch en de onverdraagzaamheid te groot. Vooral als het gaat over religie is er bij deze digitale moraalridders weinig nuance. Achterhaald en ouderwets zijn nog de vriendelijkste verwijten. Religie is in hun ogen niet alleen onzin, het is ook kwaadaardig omdat het leidt tot onderdrukking, onvrijheid en een onvermogen om zelf kritisch na te denken.

Eigenlijk vind ik dat ze daar wel een punt hebben. De religieuze geschiedenis van ons land en van de wereld staat bol van dergelijke onaangenaamheden. Zeker, ook van de aangenaamheden en buiten de religie kom je ook onaangenaamheden tegen, maar dat is allemaal het punt niet. Als religieuze tradities claimen vrijheid, vrede, liefde en heil te brengen, dan hebben ze wat uit te leggen als ze onvrijheid, oorlog, haat en onheil brengen.

De onverdraagzame critici die van buitenaf hun vernederende haatboodschappen de wereld insturen, lijken mij overigens niet de beste heelmeesters. Ze dragen er alleen maar aan bij  mensen tegenover elkaar komen te staan en dat helpt niet als je iemand wilt uitnodigen kritisch naar zichzelf te kijken. Dan gaan alleen de hakken in het zand.

We hebben andere critici nodig. Mensen van binnenuit. Moslims bijvoorbeeld die zich laten inspireren door hun traditie en die tegelijk – nee, daarom juist – kritisch zijn op de misstanden. Moslims die laten zien dat hun geloof bijdraagt aan kritisch nadenken, emancipatie, en vrijheid. Niet als slogan, maar in de praktijk. Daar zou Nieuwemoskee een voorbeeld in kunnen geven.

Als ik kijk hoe dat bij het christendom gaat, dan zie ik voor de islam nog wel een spannende uitdaging. Veel van de kritische vragen gaan uiteindelijk ook over de ‘heilige boeken’. Ook daarin vinden we namelijk struikelteksten, onaangename passages, en zaken die een modern denkend mens niet meer voor zijn rekening kan nemen, laat staan letterlijk toepassen. Die kritiek is voor orthodoxe christenen moeilijk omdat ze vrezen dat dan het gezag van de Bijbel wordt aangetast. Voor veel moslims is het nog ingewikkelder. De gedachte dat de Koran ook gewoon door mensen is opgeschreven, dat daar ook menselijke belangen achter zitten en dat we alleen door die menselijke woorden heen goddelijke woorden kunnen opvangen, die gedachte is voor velen te heftig. Toch zal daar het gesprek over moeten gaan. Want zolang heilige boeken onaantastbaar zijn en niet kritisch mogen worden gelezen, blijven ze een te gemakkelijk instrument in de handen van fundamentalisten en extremisten. Wie de Bijbel of Koran respecteert, moet kritisch zijn op de problematische kanten die ze ook hebben.

Column verschenen op www.nieuwemoskee.nl op 04.07.2013

Advertenties

Reacties staat uit voor Religieuze zelfkritiek

Opgeslagen onder Religie

Reacties zijn gesloten.