Theologen, ga tolken en bemiddelen

Vervolg op de discussie met Erik Borgman in Volzin, 10.09.2013

Is God een theologische zombie? Erik Borgman neemt in zijn commentaar in de vorige Volzin afstand van die gedachte (die ik overigens ook nergens zo uitspreek). Hij is persoonlijk geraakt door de suggestie dat we terughoudend over waarheid moeten spreken en het woord zombie-categorieën krijgt hem op de kast. Hij meent dat ik een typisch kerkelijke en tegelijk wereldse theologie bepleit (wat mij nogal tegenstrijdig lijkt) en dat is niet zijn theologie. Maar is dit nu een echt meningsverschil of een stijlverschil en misschien ook een misverstand?

Borgman is niet de enige die reageert op mijn pamflet ‘Spelen met heilig vuur’. In verschillende kolommen, al dan niet digitaal, ontspint zich een levendige discussie over religie in de samenleving en over de rol en taak van de theologie. Daar ben ik natuurlijk alleen maar blij mee, omdat ik vind dat we dit debat dringend moeten voeren. Het gaat om de manier waarop geloofsgemeenschappen in de samenleving present zijn en om de relevantie van de theologie.

Ik maak overigens wel onderscheid tussen die twee, meer dan bijvoorbeeld Borgman lijkt te doen. Hij profileert zich ook in zijn commentaar hier als een gepassioneerd en persoonlijk betrokken gelovig theoloog die Dominicus navolgt en in het publieke debat vrijmoedig over God spreekt. In zijn bevlogenheid weet hij mensen aan te spreken en daarmee laat hij zien hoe oude woorden opnieuw levend kunnen worden. Ik hoop dat velen zijn voorbeeld volgen, maar het is wel nog steeds een van-binnen-naar-buiten-theologie: sprekend vanuit zijn gelovige positie spreekt hij de wereld toe en aan.

We hebben daarnaast – zo is mijn stelling – ook een ander type theologie nodig: meer fragmentarisch en dienstbaar, niet van binnen naar buiten denkend, maar andersom. Beginnend bij het waarnemen wat er in onze wereld allemaal te vinden is aan ervaringen van het heilige en proberen dat goed te verstaan. En dat dan vervolgens in gesprek brengen met de wijsheidstradities, waarvan de christelijke er één is.

Die theologie is volgens mij hard nodig: de ervaringen van het heilige en de bijbehorende levensvragen zijn nog volop aanwezig in de samenleving, maar we missen de tolken die verbindingen kunnen leggen tussen mensen onderling en tussen mensen en tradities.

Anders dan Borgman kies ik dus voor theologie als primair een ambacht, niet een geloofshandeling, en daarom ook minder gebonden aan een kerkelijke traditie. Juist in een religieus zo veelkleurige wereld als de onze hebben we ambachtelijke vertolkers nodig. Om te verstaan, om over en weer toe te lichten, om uit te dagen. De ervaring van het heilige is niet exclusief voor christenen en daarom zie ik graag theologen die de diepte én de breedte zoeken. Zoals de Duitse praktisch theoloog Henning Luther schreef: “Om te bepalen wat ze moeten geloven, hebben mensen geen theologen nodig. Maar theologen zijn wel nodig om te bemiddelen in de veelheid van religieuze verhalen in onze wereld.” Borgman doet alsof het gaat om een keuze tussen macht en waarheid, maar het lijkt mij dat de theologie juist allebei moet afleggen om zo te kunnen vertolken.

De schoonheid van veel gelovige theologie ligt in de passie en persoonlijke betrokkenheid, maar dat leidt ook tot overprikkelde reacties. Ik stel in mijn pamflet kritische vragen en roep op om samenleving en cultuur werkelijk serieus te nemen als bron van theologisch nadenken over het heilige en als veld van botsende theologische perspectieven. Maar waarom voelen gelovige theologen als Borgman zich zo aangevallen? Zij zijn van harte welkom in dat veld als een van de vele stemmen in het gesprek over spiritualiteit en levenswijsheid. Niet meer en niet minder.

Advertenties

2 reacties

Opgeslagen onder Religie

2 Reacties op “Theologen, ga tolken en bemiddelen

  1. Door-Elske Cazemier

    Een scheidsrechter heeft echt een heel andere rol dan een bemiddelaar…lijkt mij. Is geen bemiddelaar, maar iemand die met autoriteit van buiten bekijkt of het spel eerlijk wordt gespeeld. Een bemiddelaar loopt van het ene spel naar het andere om te kijken wat er gespeeld wordt en kan vertellen over en weer hoe er gespeeld wordt. Misschien speelt ze ook wel even mee omdat het een leuk spel is, maar je blijft dan niet buiten schot/ De scheidsrechter hoeft eigenlijk alleen maar de regels te handhaven en is als persoon niet betrokken.
    Misschien is de theoloog (van) Ruard wel een spelverdeler.

  2. Het probleem is, wellicht dat je de positie kiest van de scheidsrechter of zelfs degene die de regels opstelt, terwijl je gewoon een speler zou moeten zijn, als je je eigen betoog serieus neemt.