Rentmeesters in het tijdperk van de mens

Rentmeesterschap is een bekende term uit de theologie: de mens als rentmeester van de schepping. Dat klinkt mooi, maar het is de vraag of de schepping wel zo veel heeft aan de mens. Is de aarde beter af zonder ons?

Soms bekruipt mij een onaangename gedachte: het zou voor de aarde en bijna alles wat daarop leeft een zegen zijn als de mens zou uitsterven. Zeker, voor de mens zelf is dat een hard gelag, maar anders dan we misschien graag denken, is de mens de aarde vooral tot last.

Het idee dat de mens als rentmeester verantwoordelijk is voor de aarde, doet het goed in christelijke kring. Kroon van de schepping, dat betekent daar toch zoveel als het hoogtepunt van alles wat geschapen is, gelijkend op God zelf. En die rentmeester moet dan ook de aarde bebouwen, beheren en onderwerpen. In de praktijk betekent het zelfs nog meer dan dat: de mens mag zelf bepalen wat hij met die aarde doet, hoe ze die gebruikt en wat ze ervan maakt.

Dat is gelukt. Volgens sommige geologen leven wij tegenwoordig in het ‘antropoceen’, de tijd van de mens. Dat is een geologisch tijdperk waarbij de aarde zelf verandert door toedoen van de mens. Waar de mens zich in eerdere perioden steeds weer moest aanpassen aan de aarde en het klimaat, daar zet de mens het nu naar zijn hand, goedschiks of kwaadschiks. Het tijdperk begon een eeuw of twee geleden met de opkomst van de industrie en neemt inmiddels de vorm aan van klimaatverandering, grootschalige ontbossing, verwoestijning, enzovoorts. Onder invloed van het menselijk handelen dreigt de aarde onomkeerbaar te veranderen.

Niet in alle opzichten is dat negatief. Irrigatie helpt om voedsel te verbouwen ook als dat door natuurlijke droogte niet zou lukken. Dijken helpen om een leefbaar gebied te houden ook in een laag gelegen gebied als Nederland. Het uitroeien van ziektekiemen voorkomt veel lijden. Allemaal ingrepen die de wereld een beetje veranderen – ongeveer net zo als een bever een dam bouwt en daarmee het kleine ecosysteem beïnvloedt.

Maar we leven niet meer in de tijd van de bever maar in de tijd van de mens. En dat betekent dat we de onaangename gedachte onder ogen moeten zien dat de aarde beter af is zonder ons.

De pijnlijke conclusie is dat het beter gaat als we ons er niet mee bemoeien. We moeten toegeven dat alle grote problemen van deze wereld direct of indirect te maken hebben met onze manier van leven. Van de plastic soep in de oceanen tot de stijging van de zeespiegel; van het uitsterven van allerlei diersoorten tot het onnatuurlijke lijden dat dieren ondergaan omdat we hen als productiemiddel zien en gebruiken; van schadelijke bestrijdingsmiddelen tot uitputting van de fossiele grondstoffen: in hoog tempo is de aarde aan het veranderen. Vaak willen we dat niet onder ogen zien en noemen we mensen die hier voor waarschuwen alarmistische onheilsprofeten.

In het antropoceen, waar de mens het grootste probleem voor de aarde geworden is, wordt het steeds problematischer om van rentmeesters te spreken. Zeker, dat is bedoeld als aansporing om goed voor de aarde te zorgen, maar het dient te gemakkelijk om de machtspositie van de mens gewoon in stand te houden.

We moeten een laag dieper steken en de vraag stellen of die rentmeester wel nodig is. Als de aarde het prima zou redden zonder ons, dan moeten we veel kritischer worden op onze rol op die aarde. Dan is er een nieuwe nederigheid nodig die ons doet beseffen dat we eigenlijk maar een klein schakeltje in dat hele grote ecosysteem zijn en dat we ook niet groter moeten willen zijn dan dat. Dat wil zeggen: we moeten de nederigheid opbrengen om niet meer van de aarde te willen nemen dan die aarde kan aanvullen. Dat we niet meer rotzooi veroorzaken dan die aarde tijdens ons leven kan verwerken. En dat we niet meer ruimte innemen dan ons past.

De grote uitdaging in de tijd van de mens is niet om de aarde te onderwerpen, maar om onszelf terug te brengen tot een leven in balans met de aarde. Dát, of uitsterven…

Column CW 26.06.2015

Advertenties

4 reacties

Opgeslagen onder Uncategorized

4 Reacties op “Rentmeesters in het tijdperk van de mens

  1. Bernard

    Dat we in deze tijd met systemen en industrie werken is betrekkelijk nieuw voor de mens en zijn mensbeeld, want laten we wel zijn we gebruiken het wel maar denken niet echt op die manier. Misschien is dat een goede binnenkomer op deze mooie zondag en biedt het een ander gezichtspunt op, want laten we wel zijn die systemen en industrie zijn wel winkeldochters van ons mens-zijn en we weten dat we daar wat aan kunnen doen.

  2. Je ziet elke keer die koppeling gemaakt worden tussen vervuiling en de mens, maar daar zit een schakel tussen, namelijk de grote industrieën.

    Vervuilend zijn is niet inherent aan het mens zijn. Van origine leefde de mens in perfecte harmonie met de natuur, en was de natuur beter af met de mens dan zonder.

    Groot industrielen en overheden hebben met het schoolsysteem mensen kunstmatig en vaak gepaard met geweld uit die harmonie gerukt om ze op te leiden tot arbeiders en ambtenaren (zie https://www.youtube.com/watch?v=oDxYWspiN-8).

    En nu diezelfde grote industrieën en overheden voor het voldongen feit van hun eigen vernietiging staan wijten ze dat aan overbevolking.

    Volgens het eerste scheppingsverhaal was het de bedoeling dat de mens heerschappij zou hebben over alle dieren (zie Genesis 28 t.m 30, http://www.online-bijbel.nl/bijbelboek/Genesis/1/) .

    Volgens deze tekst zijn wij dus de kroon op de schepping, koningen en koninginnen van de dieren als het ware. Welke regeerder gaat nu zijn eigen volk opeten?

    We moeten niet heersen maar dienen leren we van Jezus (zie Matt 20: 25-28) , doen voor anderen wat we zouden wensen dat zij zouden doen voor ons ( zie Matt 7:12) . Het is dus de bedoeling dat we dieren dienen, dieren waar God veel om geeft, maar tegelijkertijd zijn we wel meer waard dan ze , wat ook weer overeenkomt met dat wie de meeste wil zijn bereid moet zijn het slavenwerk te doen (zie Mattheus 10:29-31).

    De mens heeft zich dus niet gehouden aan deze aanwijzingen, is zijn eigen volk, de dieren, gaan eten, en er is ellende van gekomen.

    Hoe mooi is het wel niet dat van wetenschappelijk oogpunt uit geredeneerd de weg naar herstel van de aarde de weg terug naar de al oude in Genesis gegeven adviezen is, zoals hier te lezen is http://www.peta.org/features/vegan-california-drought/

    Ik ben opgegroeid met het misantropische mensbeeld van een aarde wat beter af is zonder de mens. Wat een opluchting was het om een bomenkenner te horen zeggen dat in zijn vakgebied een woud wat zonder mensenhanden tot stand was gekomen een dood woud wordt genoemd. Mensen wisselden zaden uit die op geen andere manier vervoerd konden worden, waardoor er meer biodiversiteit in wouden ontstond dan anders had gekund.

    Het is dus niet de mens, maar het is de opgedrongen levenswijze, die nu nog steeds kunstmatig in stand wordt gehouden, die gezorgd heeft voor de ellende waar wij nu in zitten.

    Houd op met de slechte leefgewoonten verplicht te maken, en laat mensen zelf hun weg terug vinden naar een levenswijze die in balans is met de natuur. Er zijn vele mooie initiatieven daarvoor. Laat die mogen bestaan, beboet en bestraf ze niet meer, en het komt echt wel helemaal goed met de aarde, niet ondanks maar dankzij de mens!

    Zie ook https://uvrm.wordpress.com/2013/07/22/gewoon-genietend-gifvrij-gezond-dieet-en-verzorging-g4dv/.

    • De diversiteit in bijv. Tropische regenwouden verbaast elke onderzoeker.
      Juist de aangeplante bossen hebben maar een functie: productie.
      Mensen en bedrijven denken dan vooral aan snelle winst maken.
      Aangelegde bossen bestaan dan ook meestal uit maar een soort.

      Zonnige groet,

      • Gewetenloze winstbejag is funest voor mens en natuur, en liefde voor de natuur heeft ooit de oerbossen helpen vormen en is ook de sleutel voor herstel van de natuur en de mensheid nu.

        Dit citaat van “Tropical forest recovery: legacies of human impact and natural disturbances ” van Robin L. Chazdon Professor aande Universiteit van Connecticut (zie http://www.eeb.uconn.edu/people/chazdon/, Ph. D Ecologie en evolutionaire biologie zie http://www.eeb.uconn.edu/people/chazdon/data/Chazdon_CV.pdf ) , is te vinden op http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1433831904700670: “Restoration of soil fertility may be a prerequisite for forest recovery on sites with severely degraded soils. Despite evidence of rapid forest recovery following large-scale deforestation, many degraded areas of today’s tropics will require human assistance to recover forest structure, species composition, and species interactions typical of mature tropical forests.”